Önemli Kuş Alanları

Ekşisu Sazlıkları

 

Önemli Kuş Alanları, kuş türlerinin nesillerini sürdürebilmeleri için, özel anlam taşıyan coğrafyalar. Önemli Kuş Alanları uluslararası ölçekte öneme sahip olup, kuşların diğer canlı ve ekosistemlerle birlikte devamlılığını sağlamayı amaçlıyor. Bu alanlar, BirdLife International tarafından geliştirilen bilimsel kriterlere göre seçiliyor (Kılıç ve Eken 2004). Önemli Kuş Alanı (ÖKA) kavramı altındaki iki ana yaklaşımdan biri olan hassaslık (vulnerability) kriteri, nesli dünya ölçeğinde tehlike altında bulunan kuş türlerinin önemli popülasyonlarının barındığı alanların belirlemesinde kullanılıyor. Diğer kriter ise benzersizlik (irreplaceability) kriteri. Bu kriter dar yayılışlı türler, tek bir biyoma bağımlı türler ve yoğunlaşan türler için önem taşıyan alanları belirlemek için kullanılıyor.

Türkiye’de ilk Önemli Kuş Alanı (ÖKA) envanteri 1980’lerin sonuna doğru yapılıyor ve 78 ÖKA belirleniyor (Ertan ve ark. 1989). İkincisi 1990’ların sonuna doğru 97 ÖKA’yı kapsayacak şekilde geliştiriliyor (Magnin ve Yarar 1997). Sonraları bu bilgiler güncellenip “Türkiye’nin Önemli Kuş Alanları 2004 Güncellemesi” adında özet bir envanter olarak yayınlanıyor (Kılıç ve Eken 2004). Bu güncellemeyle ÖKA sayısı 184’e yükseliyor. Şüphesiz bu sayının artışındaki en büyük etkenler Türkiye’de kuşlara yönelik bilimsel araştırmaların ve kuş gözlemcisi sayısının artışı. ÖKA’lar yalnızca kuşlar için değil, barındırdığı diğer canlı topluluklarına da ev sahipliği yapmasıyla Anadolu’nun nadir yaşam alanları için emsal teşkil ediyor.

ÖKA’lar hakkında daha kapsamlı bilgiler ise Doğa Derneği tarafından geliştirilen Önemli Doğa Alanları (ÖDA) kitabında yayınlanıyor. ÖKA çalışmaları kapsamında elde edilen deneyimler, bu çalışmayla, kuşlarla birlikte bitkiler, memeliler, sürüngenler, çift yaşamlılar, iç su balıkları, kelebekler ve kızböceklerini içerecek şekilde genişletiliyor. ÖDA çalışmasının temeli, canlı türlerinin, sağlıklı topluluklar oluşturup, yaşam döngülerini devam ettirmelerine dayanıyor (Eken ve ark. 2006).

Doğa Derneği’nin Anadolu genelindeki koruma çalışmaları, ÖKA’ların ve ÖDA’ların belirlenmesini ve envanterlerinin hazırlanmasını, alanların kuş gözlemcileri ve topluluklarıyla birlikte izlenmesini, alanların tanıtılmasını ve alanlardaki yasa dışı girişimlere karşı savunma çalışmalarını kapsıyor.

ÖKA kriterlerinin özeti

A. Küresel Ölçekte Önemli Alanlar

A1: Alan, nesli dünya ölçeğinde tehlike altında olan kuş türlerinden bir ya da daha fazlasını önemli sayılarda ve düzenli olarak barındırır.

A2: Alan, dünya dağılışı 50 bin kilometrekareden daha küçük olan bir ya da daha çok dar yayılışlı türün önemli bir popülasyonunu barındırır.

A3: Alan, dünya popülasyonlarının tamamı ya da büyük bir bölümü tek bir biyom içinde yaşayan kuş türlerinin önemli birliklerini içerir.

A4:

I. Alan, belirli dönemlerde topluluklar halinde yoğunlaşan bir ya da birkaç su kuşu türünün, dünya veya biyocoğrafik popülasyonunun %1’inden fazlasını düzenli olarak barındırır ya da

II. Alan, belirli dönemlerde topluluklar halinde yoğunlaşan bir ya da birkaç deniz kuşu türünün veya karasal türlerin dünya popülasyonunun %1’inden fazlasını düzenli olarak barındırır ya da

III. Alan, bir ya da daha fazla türden en az 20,000 su kuşu bireyini ya da en az 10,000 deniz kuşu çiftini düzenli olarak barındırır.

IV. Alan, göç sırasında toplu halde süzülerek uçan 20,000’den çok kuş için “göç geçidi” işlevini görmektedir.

B. Avrupa Ölçeğinde Önemli Alanlar

B1:

I. Alan, belirli dönemlerde topluluklar halinde yoğunlaşan bir ya da birkaç su kuşu türünün, göç yolu ya da başka bir belirgin alt popülasyonunun %1’inden fazlasını düzenli olarak barındırır.

II. Alan, belirli dönemlerde topluluklar halinde yoğunlaşan bir ya da birkaç deniz kuşu türünün belirgin bir alt popülasyonunun %1’inden fazlasını düzenli olarak barındırır.

III. Alan, belirli dönemlerde topluluklar halinde yoğunlaşan bir ya da birkaç karasal kuş türünün belirgin bir alt popülasyonunun %1’inden fazlasının düzeni olarak barındırır.

IV. Alan, göç sırasında 5,000’den fazla leylek ya da 3,000’den fazla yırtıcı kuş türü, pelikan veya turna için “göç geçidi” işlevi görür.

B2: Alan, nesli Avrupa ölçeğinde tehlike altında olan bir tür için ülkedeki en önemli alanlardan biridir.

B3: Alan, Avrupa’da yoğunlaşmış bir tür için ülkedeki en önemli alanlardan biridir (Kılıç ve Eken 2004).

Kaynakça

Kılıç DT ve Eken G. (2004). Türkiye’nin Önemli Kuş Alanları 2004 güncellemesi. Ankara: Doğa Derneği.

Eken G, Bozdoğan M, İsfendiyaroğlu S, Kılıç DT, ve Lise Y. (Ed.) (2006) Türkiye’nin Önemli Doğa Alanları. Ankara: Doğa Derneği.

Ertan A, Kılıç A, Kasparek M. (1989). Türkiye’nin Önemli Kuş Alanları. İstanbul: Doğal Hayatı Koruma Derneği.

Yarar M ve Magnin G. (1997). Türkiye’nin Önemli Kuş Alanları. İstanbul: Doğal Hayatı Koruma Derneği.

Fotoğraf: Ali Şenel

 

Change this in Theme Options
Change this in Theme Options