Geçtiğimiz hafta sonunda “3. Çoruh Vadisi Kuş Gözlem Festivali” yapıldı. Gazetenizin “herbiryeregider burnumusokarım” muhabir yazarı Mutlu Tönbekici de oradaydı. Dağlar tepeler düz gittik, gölünden çöplüğüne kadar her yere gidip, şu sıralar Ortadoğu ve Afrika’ya göç etmekte olan kuşların peşine düştük. Aman Allahım! 3 metreye yakın kanat açıklığı olan bir kara akbabanın tepemde uçması inanılmazdı!
Ve lakin üşüdüm yav...
Kertik nedir? Kertik rekabeti nasıl olur?Kertik, bir kuşu görüp tanımlayıp “Bunu gördüm” demek. Gördükleri kuşu daha önce görmemişlerse hemen kitabı açıp ana ve alt türünü öğreniyorlar. Tanımlarını teyid ettirip defterlerine not ediyorlar. Türkiye’de 465 kuş türü var. Bunların 360’ı sürekli görünüyor. Gerisini görmek zorluyor ama rekabet de bundan sonra başlıyor. Kuş gözlem rehberi Soner Bekir’in kertiği 395. Emin Yoğurtçuoğlu’nun ise 396. Emin, yıllarca 1 kertik geride imiş, geçtiğimiz aylarda eşitlemiş ve hemen akabinde “küçük mukallit” kuşuyla öne geçmiş, Soner’e “400’e sensiz girmenin tadı yok. Yap şu iki-üç kertiği de rekabetin tadı olsun” diyor.
Nasıl kuş gözlemcisi olunur?Gerekli malzemeler...
1 dürbün (150 TL), 1 kuş kitabı (20 TL), defter, kalem. İnternete girin “kuş gözlem” yazın. Karşınıza on-on beş site çıkacak. “kusgozlem.org” yeni başlayanlar için ideal. Memleketin her yerinde ama bilhassa üniversitelerinde bir kuş gözlem topluluğu var. Sonra en iyisi bu topluluklardan birinin rehberli bir turuna katılın. Dürbünsüz olmaz ama! Uzaktan ve ödünç dürbünle zevki çıkmıyor. Sonra birden fark ediyorsunuz ki etrafınızda başka bir dünya var. Kız kuşunun o kadar güzel olduğunu bilmezdim mesela. Kara akbabanın o kadar muazzam olduğunu da. Geceleri “Tuvit tuvit” diye ötenin küçük baykuş olduğunu da. İstanbul’daki kumrularla İstanbul dışındaki kumruların farklı öttüğünü bilirdim de nedenini bilmezdim. İzmir martısı ile İstanbul martısının farklarını artık biliyorum ve isimlerinin “İzmir” ve “İstanbul” olmadığını da. Heyecan verici ama sıkı giyinmek gerek. Bugünlerde İstanbul’da iseniz Çamlıca tepesine kuş gözlemi yapabilirsiniz.
Bilmeniz gerekenler
* Yuva yapıp üreyen kuşlar bakımından Türkiye, Avrupa’nın en zengin ülkesi. 350 tür, ülkemizde yuva yapıyor.
* Türkiye’de çok farklı habitat (yaşam alanı) var. Kuzeyde yağmur ormanları varken güneyde makilik, güneydoğuda çöl, doğuda dağ. Bu yelpazeyi müthiş bir şekilde genişletiyor.
* Kuşlar sonbaharda 3 ana koldan güneye göç ediyor. İstanbul Boğazı, Çoruh Vadisi ve Hatay Belen Geçidi.
* Sadece “dağ horozunu” görmeye yurtdışından yılda 500 kişi geliyor.
* Tek rehberli kuş gözlem grupları azami 5 kişi olabiliyor.
* Toy kuşunu gözlemlemek için siper kazılıp kamuflaj yapılıyor.
* Kuşlar yağmurda uçmuyor. Yere veya ağaçlara konuyor. Yağmurdan hemen sonra binlerce kuşun aynı anda göç ettiğine tanık olabilirsiniz.
* Yırtıcılar belli bir yükseklikte kanat çırpmıyor. Termikleri (yükselen sıcak hava) kullanıp süzülüyorlar.
Kuşlarının turizme katkısıÇoruh Kuş Gözlem Festivali, DATUR yani “Doğu Anadolu Turizm Geliştirme Projesi”nin bir faaliyeti. DATUR’un amacı Doğu Anadolu’da tarım ve hayvancılık dışında, alternatif gelir kaynakları yaratarak bölgesel eşitsizliklerin azaltılmasına katkıda bulunmak. Efes Pilsen, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve Kültür Bakanlığı’nın işbirliği ile oluşturulan DATUR, bölgenin kültür ve eko turizminin gelişimi için gerekli tanıtım, örgütlenme ve sosyal çalışmalara destek veriyor. Atatürk Üniversitesi İktisat Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erol Çakmak’ın proje danışmanlığında kuş gözlemi, hayvan ve bitki envanterinin oluşturulması, pansiyonculuğun geliştirilmesi, yerel yiyeceklerin ve yemeklerin tanıtılması, tarihi Gürcü kiliselerinin korunması, yürüyüş rotalarının çıkarılması gibi çalışmalar canla başla yapılmakta.
En güzel kuş gözlem yeri çöplükler!Tuhaf ama gerçek... Kuşlar çöplükleri seviyor! Bazı kuşlar arazide veya denizde avlanmaktansa çöplükte avlanmayı tercih ediyor. Sayımları çöplüklerde de yapılıyor. Aşkale’ye çöplüğe gittik ve bir saat içinde ona yakın kuş türü gördük. Dezavantajı ise koku. Üzerinize sinebiliyor.
Soner kuşları o kadar hoş anlatıyor ki İstanbul’a iner inmez bir kuş kitabı ve dürbün almaya karar verdim. 31 yaşında. Kuşlara merakı çocukken “avlayarak” başlamış. ODTÜ’de okurken kuş gözlem topluluğuna katılarak başlamış. Çevreci sivil toplum kuruluşlarında çalışırken tüm Türkiye’yi dolaşmış ve kuşları tanımış. Türkiye sınırları içinde kertik sayısı, 395. Şimdiye kadar dünyanın her yerinden gelmiş bin-bin 500 kişiye özel rehberlik yapmış. İnsan kokusundan hiç hoşlanmayan “saz kedisi”nin fotoğrafını çekmek için kendini baştan aşağıya balık artıklarına bulamışlığı var.
Grubun en aktif, en bilgili ve en esprili elemanı. Yeri geldi elinde bir yırtıcı hayvanın kafatası bilgi verdi, yeri geldi bir çoban köpeğinin tedavisini yaptı. Ve festivalin en çarpıcı fotoğrafını da o çekti... Bir kedi yavrusu kapmış kaya kartalı!
Kaynak:
www.pazarvatan.gazetevatan.com
